HEPA và ULPA trong phòng sạch thực phẩm khác nhau ra sao và doanh nghiệp nên chọn thế nào cho đúng

Vai trò của hệ thống lọc khí trong phòng sạch thực phẩm

Khác với nhà xưởng thông thường, phòng sạch thực phẩm không chỉ cần sạch về bề mặt mà còn phải kiểm soát chặt chẽ môi trường không khí. Bụi mịn và vi sinh trong không khí là nguồn gây nhiễm chéo lớn nhất, đặc biệt trong các công đoạn hở như chiết xuất, phối trộn, làm nguội hoặc đóng gói. Hệ thống lọc khí trong phòng sạch thực phẩm có nhiệm vụ loại bỏ các hạt này trước khi không khí được đưa vào khu vực sản xuất, từ đó bảo vệ chất lượng và độ an toàn của sản phẩm.

Trong hệ thống HVAC của phòng sạch thực phẩm, HEPA và ULPA thường được lắp đặt ở cấp lọc cuối, nơi yêu cầu mức độ tinh sạch cao nhất. Việc lựa chọn đúng loại màng lọc không chỉ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát vi sinh mà còn tác động trực tiếp đến chi phí đầu tư và vận hành lâu dài.

>>> Có thể bạn quan tâm: Kiểm soát E.coli Salmonella và nấm mốc trong phòng sạch thực phẩm để bảo vệ chất lượng sản phẩm

HEPA trong phòng sạch thực phẩm và phạm vi ứng dụng thực tế

HEPA là viết tắt của High Efficiency Particulate Air, được thiết kế để lọc tối thiểu 99,97 phần trăm các hạt có kích thước từ 0,3 micromet. Trong thực tế, HEPA đã đủ hiệu quả để kiểm soát phần lớn bụi mịn và vi sinh trong không khí, bao gồm vi khuẩn và bào tử nấm thường gặp trong môi trường sản xuất thực phẩm.

Trong nhiều mô hình phòng sạch thực phẩm, HEPA là lựa chọn phổ biến nhờ sự cân bằng giữa hiệu quả lọc và chi phí. Các dây chuyền sản xuất thực phẩm chế biến, đồ uống, thực phẩm ăn liền hoặc khu vực đóng gói thường sử dụng HEPA để đảm bảo môi trường sạch ổn định mà không gây áp lực quá lớn lên hệ thống HVAC. Khi được thiết kế đúng, phòng sạch thực phẩm sử dụng HEPA hoàn toàn có thể đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng hiện hành.

>>> Có thể bạn quan tâm: Phòng sạch thực phẩm như một tiêu chuẩn mới trong sản xuất protein thực vật

ULPA trong phòng sạch thực phẩm và mức kiểm soát cực cao

ULPA, hay Ultra Low Penetration Air, có hiệu suất lọc cao hơn HEPA, với khả năng loại bỏ tới 99,9995 phần trăm các hạt có kích thước từ 0,12 micromet. Mức độ lọc này cho phép ULPA kiểm soát cả những hạt siêu mịn mà HEPA khó xử lý, bao gồm một số virus và hạt aerosol rất nhỏ.

Trong phòng sạch thực phẩm, ULPA thường chỉ được áp dụng cho các khu vực đặc biệt nhạy cảm, nơi yêu cầu mức độ tinh sạch cực cao. Ví dụ có thể kể đến sản xuất nguyên liệu cho thực phẩm trẻ em, thực phẩm y tế, thực phẩm chức năng cao cấp hoặc các công đoạn vô trùng trong dây chuyền công nghệ mới. Tuy nhiên, việc sử dụng ULPA đồng nghĩa với áp suất cản lớn hơn, tiêu thụ năng lượng cao hơn và chi phí đầu tư cũng như bảo trì tăng đáng kể.

Sự khác biệt cốt lõi giữa HEPA và ULPA trong phòng sạch thực phẩm

Sự khác biệt giữa HEPA và ULPA trong phòng sạch thực phẩm không chỉ nằm ở con số hiệu suất lọc mà còn thể hiện ở cách chúng tác động đến toàn bộ hệ thống. ULPA yêu cầu quạt công suất lớn hơn để duy trì lưu lượng khí, đồng thời đòi hỏi hệ thống kín và ổn định hơn để phát huy hiệu quả. Nếu phòng sạch thực phẩm không được thiết kế đồng bộ, việc lắp ULPA có thể không mang lại hiệu quả tương xứng với chi phí bỏ ra.

Ngược lại, HEPA linh hoạt hơn, dễ tích hợp và phù hợp với đa số mô hình sản xuất thực phẩm hiện nay. Trong nhiều trường hợp, việc tối ưu phân vùng sạch, kiểm soát luồng người và nguyên liệu còn mang lại hiệu quả cao hơn so với việc nâng cấp từ HEPA lên ULPA một cách máy móc.

Chọn HEPA hay ULPA cho phòng sạch thực phẩm như thế nào cho đúng

Việc lựa chọn HEPA hay ULPA cho phòng sạch thực phẩm cần dựa trên đánh giá toàn diện về sản phẩm, quy trình và mục tiêu thị trường. Nếu sản phẩm có nguy cơ vi sinh ở mức trung bình, đã qua xử lý nhiệt hoặc được đóng gói nhanh, HEPA thường là lựa chọn hợp lý và kinh tế. Trong khi đó, ULPA chỉ thực sự cần thiết khi sản phẩm yêu cầu môi trường gần như vô trùng và có giá trị cao, nơi chi phí vận hành tăng thêm được bù đắp bằng giá trị sản phẩm.

Quan trọng hơn, lựa chọn màng lọc cần đi kèm với thiết kế tổng thể của phòng sạch thực phẩm. Một hệ thống được thiết kế đúng cấp độ, sử dụng HEPA phù hợp, thường hiệu quả hơn nhiều so với việc lắp ULPA trong một phòng sạch chưa được tối ưu về luồng khí và vận hành.

HEPA và ULPA trong chiến lược đầu tư phòng sạch thực phẩm dài hạn

Trong chiến lược dài hạn, doanh nghiệp không nên xem HEPA hay ULPA là quyết định riêng lẻ, mà là một phần của bài toán tổng thể về phòng sạch thực phẩm. Khi sản phẩm và thị trường thay đổi, phòng sạch cần có khả năng nâng cấp hoặc điều chỉnh linh hoạt. Việc lựa chọn giải pháp ngay từ đầu cần tính đến khả năng mở rộng mà không gây gián đoạn sản xuất hay phát sinh chi phí lớn.

Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp lựa chọn làm việc với đơn vị chuyên sâu về thiết bị và giải pháp phòng sạch thực phẩm ngay từ giai đoạn thiết kế. Vietnamcleanroom (VCR), với kinh nghiệm cung cấp thiết bị phòng sạch và hệ thống lọc khí cho nhiều mô hình nhà máy thực phẩm, hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá đúng nhu cầu, lựa chọn HEPA hoặc ULPA phù hợp và triển khai giải pháp tối ưu về cả kỹ thuật lẫn chi phí. Sự đồng hành đúng từ đầu giúp phòng sạch thực phẩm vận hành hiệu quả, ổn định và trở thành nền tảng vững chắc cho chất lượng sản phẩm trong dài hạn.